Vergunningsvrij een overkapping of carport plaatsen: de regels

1. Wat is een overkapping?

Een overkapping is een bouwwerk met een dak maar zonder gesloten zijwanden. Denk aan een veranda met een golfplaten of polycarbonaat dak, een houten pergola met dakbedekking, of een carport voor de auto. Het onderscheidende kenmerk is dat de zijkanten grotendeels open zijn.

Dit onderscheid is niet alleen semantisch. Het bepaalt onder welke regels een bouwwerk valt en dus of een vergunning nodig is.

2. De open zijkanten: cruciaal onderscheid

Onder de Omgevingswet vallen zowel een overkapping als een gesloten bijgebouw onder het begrip 'bijbehorend bouwwerk' uit bijlage I van het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving). Een bijbehorend bouwwerk is een uitbreiding van een hoofdgebouw, of een gebouw of ander bouwwerk met een dak dat functioneel met het hoofdgebouw is verbonden.

Het verschil tussen open en gesloten zijkanten zit dus niet in de wettelijke definitie, maar in de beoordeling. Een overkapping is vergunningsvrij als hij voldoet aan de eisen voor bijbehorende bouwwerken. Worden twee of meer zijkanten gesloten uitgevoerd, dan spreken we in de praktijk van een bijgebouw. De oppervlakte- en hoogteregels zijn gelijk, maar de uitstraling verandert en dat kan meewegen bij de toets op het uiterlijk van het bouwwerk of bij aanvullende regels in het gemeentelijk omgevingsplan.

3. Positie op het perceel

Vergunningsvrij een overkapping plaatsen is alleen mogelijk in het achtererfgebied. Dat is het gedeelte van je perceel achter de voorgevelrooilijn van het hoofdgebouw, voor zover dat geen onderdeel is van het voorerfgebied.

Een overkapping naast de voordeur of voor de voorgevel is in vrijwel alle gevallen vergunningsplichtig. Een overkapping achter de woning is dat vaak niet, mits je aan de overige voorwaarden voldoet.

Een overkapping mag grenzen aan de achtergevel van het hoofdgebouw. Het bouwwerk blijft dan een op zichzelf staand bijbehorend bouwwerk, mits het constructief losstaat van de woning.

4. Maximale bebouwingsoppervlakte

Een overkapping telt volledig mee voor de maximale bebouwingsoppervlakte in het achtererfgebied. Die oppervlakte is afhankelijk van je perceelgrootte en wordt berekend via de drietrapsformule zoals die in het omgevingsplan is opgenomen:

Perceeloppervlakte	Maximale bebouwingsoppervlakte achtererfgebied
Tot 100 m²	50% van het achtererfgebied
100 tot 300 m²	50 m² + 20% van het deel boven 100 m²
Meer dan 300 m²	90 m² + 10% van het deel boven 300 m², max. 150 m²

Deze formule komt uit de zogenoemde bruidsschat: de landelijke regels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch aan elk omgevingsplan zijn toegevoegd. Gemeenten mogen deze regels aanpassen, dus controleer altijd het actuele omgevingsplan van jouw gemeente.

Alle bestaande bouwwerken in het achtererfgebied tellen mee: een schuur, een aanbouw, een veranda. Het totaal mag de grens niet overschrijden. Zie ook: regels voor een bijgebouw of schuur.

5. Maximale bouwhoogte

Voor een vergunningsvrije overkapping geldt een maximale bouwhoogte van 3 meter. De hoogte wordt gemeten vanaf het aansluitende maaiveld tot het hoogste punt van het bouwwerk, inclusief de dakrand of nok.

Een lessenaarsdak of zadeldak mag aan één kant hoger uitkomen, zolang het hoogste punt de 3 meter niet overschrijdt.

6. Carport: aparte situatie

Een carport is een overkapping bestemd voor het stallen van een voertuig. De regels zijn gelijk aan die voor een gewone overkapping: open zijkanten, maximaal 3 meter hoog en binnen de beschikbare bebouwingsoppervlakte van het achtererfgebied.

Een gesloten garage valt niet onder de overkappingsregeling. Een garage met gesloten wanden wordt aangemerkt als bijgebouw en telt volledig mee voor de bebouwingsoppervlakte. De vergunningsplicht hangt dan af van de totale oppervlakte en hoogte, niet van de open of gesloten uitvoering.

Een carport op het voorerfgebied, bijvoorbeeld naast de voordeur of voor de voorgevelrooilijn, is in vrijwel alle gevallen vergunningsplichtig. Sommige gemeenten hebben in het omgevingsplan ruimte gecreëerd voor een vergunningsvrije carport aan de voorkant, maar dit is de uitzondering.

7. Uitzonderingen

Ook voor overkappingen gelden situaties waarin de standaard vergunningsvrije regels niet opgaan:

• Rijksmonumenten: elke wijziging aan het perceel is vergunningsplichtig, ook een overkapping in de achtertuin.
• Gemeentelijke monumenten: de gemeente kan aanvullende eisen stellen.
• Beschermd stads- of dorpsgezicht: strengere eisen aan uitstraling en materiaalgebruik.
• Afwijkende regels in het gemeentelijk omgevingsplan: sommige gemeenten hebben de vergunningsvrije ruimte beperkt of uitgebreid.

8. Conclusie

Een overkapping of carport is vergunningsvrij als hij in het achtererfgebied staat, de zijkanten open zijn, de hoogte maximaal 3 meter bedraagt en de totale bebouwingsoppervlakte op het perceel binnen de drietrapsformule blijft. Controleer altijd de monumentenstatus van je woning en de regels in het omgevingsplan van je gemeente, want die kunnen afwijken.